Nét đẹp văn hóa truyền thống Huy Châu trong phim Gia Nghiệp

Dương Tử vai Lý Trinh, Hàn Đông Quân vai Lạc Văn Khiêm. Ảnh: Weibo phim Gia Nghiệp

Lăng kính của phim Gia Nghiệp không đơn thuần là câu chuyện về nghề làm mực và những tinh hoa của mực Huy Châu mà còn soi chiếu bề dày văn hoá nơi này thông qua vẻ đẹp kiến trúc cổ địa phương. Ánh đèn lồng cá sáng rực thắp lên mỗi dịp lễ hội trong khung hình cũng góp phần kể câu chuyện về di sản phi vật thể Trung Hoa.

Đèn lồng cá Huy Châu soi tỏ văn hoá thương nhân trong Gia Nghiệp

Đèn lồng cá trong dòng lịch sử

Ảnh: 海風印象

Đèn lồng cá Huy Châu có nguồn gốc từ thời Nam Tống, phát triển thịnh vượng vào thời Minh – Thanh, dần dần tích hợp các chức năng và bối cảnh sử dụng đa dạng như: cầu nguyện dập lửa, tế lễ tông tộc, cầu may mắn trong buôn bán và ăn mừng mùa màng, dung hòa giữa tín ngưỡng, nghệ thuật và giải trí.

Sự ra đời của đèn cá Huy Châu có mối quan hệ mật thiết với núi và sông ở huyện Hấp. Cá sống dưới nước, nhưng nguyên liệu làm đèn cá lại chính là tre từ trên núi. Huyện Hấp nằm ở vùng núi phía nam An Huy – “Tám phần núi, nửa phần nước, nửa phần ruộng, còn lại là đường và nhà”.

Ảnh: 海風印象

Núi non như bức bình phong tự nhiên ngăn cách sự giao thông thông tin giữa huyện Thiệp với bên ngoài, vô hình chung tạo nên sự đa dạng và độc đáo của nghệ thuật dân gian. Sông Tân An chảy qua địa phận, hạ lưu sông Tân An chính là sông Tiền Đường, kết nối An Huy và Chiết Giang.

Người Huy Châu buôn bán nhưng trọng chữ nghĩa, họ men theo dòng sông Tân An xuôi về phía hạ lưu, theo sông Tiền Đường ra biển, mang tre, giấy, mực và trà của Huy Châu vào vùng Giang Nam, nơi đô hội phồn hoa, thậm chí đến các thương cảng xa hơn. Đèn cá theo đoàn thương nhân trên con đường buôn bán, cũng trở thành bùa hộ mệnh cầu mong thuyền bè bình an.

Quy trình chế tác đèn lồng

Ảnh: Weibo phim Gia Nghiệp

Nghề làm đèn cá Huy Châu là một kỹ thuật “lấy tre làm cốt, lấy giấy làm vảy, lấy lửa làm hồn”. Toàn bộ quy trình được người thợ thủ công hoàn thiện bằng tay, kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật như tạo hình từ tre, dán giấy, vẽ màu,… Để làm ra một chiếc đèn cá lớn truyền thống, thường cần 5–7 ngày. Quy trình kỹ thuật cốt lõi gồm bảy bước sau:

• Chẻ nan: Chọn tre xanh ba năm tuổi, sau khi ngâm nước và phơi khô, dùng dao chẻ nan chuyên dụng rọc dọc theo đốt tre, sau đó cạo gọt nhiều lần cho đến khi thu được các nan tre mảnh, dẻo dai như sợi chỉ; nan chẻ ra phải có độ dày đồng đều, không có xơ, không bị đứt gãy.

• Tạo xương cá: Dùng nan tre xanh làm khung dọc và ngang, tạo hình bộ khung theo đường nét của cá: đầu tiên dựng sống chính, sau đó phân nhánh thành ba đường cong hình vòng cung cho đầu, thân và đuôi; tiếp theo là dệt các xương sườn dày đặc, khoảng cách giữa các xương sườn phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc cổ truyền “rộng một ngón tay”, đảm bảo lồng đèn nhẹ nhưng chịu lực cân bằng.

• Tạo khung bánh xe: Khung bánh xe (gọi là “luân cốt” – phần kết nối như móc khóa) tương đương với một cặp móc. Đối với cá nhỏ, khung bánh xe tương đối đơn giản, chủ yếu dùng dây sắt tạo lỗ cắm trên thân cá, và tạo thanh cắm ở phần đầu cá và đoạn cuối thân cá.

• Buộc dây gai: Dây gai được ngâm nước cho mềm, sau đó buộc quanh các khớp nối của khung tre theo đúng phương pháp cổ truyền: “ba vòng ở đầu, bốn vòng ở đuôi, bảy vòng ở thân”.

• Dán giấy: Theo truyền thống, dùng giấy bông mỏng, có độ dai và độ bền cao. Các lớp giấy được dán chồng lên nhau, đầu tiên dùng nước bột gạo loãng làm chất kết dính, trải từng lớp giấy bông lên khung tre, sao cho bề mặt giấy phẳng, không nhăn, các đường ghép giấu kín.

• Tô màu: Dùng bút lông chấm màu khoáng hoặc màu acrylic để vẽ.

• Thắp đèn: Thắp đèn là bước cuối cùng trong quá trình tạo ra chiếc đèn cá, cũng là một nghi thức linh thiêng để trao cho nó sự sống và linh hồn.

Vẻ đẹp độc nhất vô nhị của kiến trúc Huy phái

Kiến trúc Huy phái trong Gia Nghiệp. Ảnh: Weibo đoàn phim

Quần thể kiến trúc Huy phái khác hẳn với phong vị sông nước Giang Nam trong rất nhiều bộ phim cổ trang Trung Hoa. Loại hình kiến trúc này độc đáo ở chỗ khi người ta bước chân vào nơi đây, ta có cảm giác như đang bước vào một bức tranh. Tường trắng ngói đen, tường mã đầu, mỗi một khung hình đều là một bức tranh thủy mặc sống động .

Kiến trúc Huy phái là gì?

Đây là một trong những trường phái kiến trúc truyền thống quan trọng nhất của Trung Quốc, phân bố chủ yếu ở khu vực Huy Châu cổ (nay là Hoàng Sơn, Tích Khê, An Huy…).

Năm 2008, “Kỹ thuật tạo tác nhà ở dân gian truyền thống Huy phái” được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, là vật mang đậm chất văn hóa Huy Châu trực quan nhất.

Bốn đặc điểm tô vẽ nên văn hoá đặc trưng của kiến trúc Huy phái đều được tái hiện trong Gia Nghiệp 

Ảnh: Weibo phim Gia Nghiệp

Những hình ảnh về thôn làng trong Gia Nghiệp hiện lên với tường trắng ngói đen đặc trưng, đây là yếu tố đầu tiên làm nên vẻ đẹp của quần thể kiến trúc này. Sự tương phản giữa đen và trắng, thanh nhã như thuỷ mặc để rồi màu sắc kiến trúc trải qua năm tháng bãi bể nương dâu lại càng “đậm đà” cái hồn cổ đại.

Đặc điểm thứ hai là tường mã đầu. Tường có độ cao thấp khác nhau được thiết kế để đề phòng hoả hoạn và gió lớn nhưng sau này lại trở thành linh hồn của kiến trúc Huy phái. Quả nhiên những gì tinh tuý nhất lại đến từ những điều giản đơn nhất.

Nghệ thuật tam điêu là đặc điểm thứ ba của kiến trúc Huy phái. Tam điêu bao gồm điêu khắc gỗ, điêu khắc đá và điêu khắc gạch. Trong từng đường nét điêu khắc, người ta đã tài tình khắc hoạ trọn vẹn cảnh sơn thuỷ hữu tình, muôn hoa đua nở, chim bay dập dờn và cả những câu chuyện về nhân vật trong điển tích.

Ảnh: 假发子

Cuối cùng, cũng không kém phần tinh hoa là thiết kế giếng trời trong sân từng ngôi nhà cổ. Thiết kế này có ý nghĩa mỹ miều “tứ thuỷ quy đường” (bốn dòng nước hội tụ về một nhà). Hàm ý cất giấu của đặc điểm này thể hiện được hồn cốt thương nhân của người Huy Châu với ý nghĩa của cải của nhà mình thì sẽ vĩnh viễn được gìn giữ trong nhà, nước phù sa không chảy ruộng ngoài.

Đương nhiên, giếng trời cũng có tác dụng đón ánh sáng và thông gió để không giản trở nên mở hơn chứ không phải là một căn nhà nhỏ bó hẹp. Những bức chạm khắc trên cổng, cách bố trí giếng trời, đều ẩn chứa triết lý sống và kỳ vọng gia tộc của người Huy Châu.

Kiến trúc Huy Châu tinh tế trong từng thiết kế

Ảnh: 假发子

Những người tạo nên kiến trúc này quả thực là bậc thầy phong thuỷ bởi chủ yếu những căn nhà nơi đây đều quay hướng nam, với thế tựa núi nhìn sông đặc trưng, chú trọng ý nghĩa trời và người cùng hoà hợp.

Tại sao nhà lớn Huy phái thường “tường cao vườn sâu, mở cửa sổ rất nhỏ”? Bởi vì nam giới Huy Châu xưa (như những thương nhân làm mực trong phim Gia Nghiệp) thường mười ba mười bốn tuổi đã đi buôn xa nhà, thường xuyên vắng nhà.

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Tường cao và cửa sổ nhỏ chủ yếu để phòng trộm, phòng cướp, bảo vệ phụ nữ và trẻ em ở nhà cùng của cải trong gia đình. Vì vậy, mỗi ngôi nhà lớn Huy phái thực chất là một “pháo đài gia tộc” đầy ắp tình yêu thương.

Kết cấu nhà Huy phái chủ yếu chuộng hai chất liệu gạch và gỗ, đa phần là khung gỗ. Toàn bộ ngôi nhà sử dụng kết cấu tổ ghép nối mộng gỗ truyền thống nổi tiếng thế giới của Trung Quốc, không cần một cây đinh hay một mối buộc nào mà kiến trúc vẫn vững chắc sau hàng trăm năm.

VĂN HOÁ TRUNG QUỐC QUA PHIM:

Harper’s Bazaar Việt Nam 

Thông báo chính thức: Ninh Bình Web (thuộc GiuseArt) không hợp tác với bất kỳ ai để bán giao diện Wordpress và cũng không bán ở bất kỳ kênh nào ngoại trừ Facebook và zalo chính thức.

Chúng tôi chỉ support cho những khách hàng mua source code chính chủ. Tiền nào của nấy, khách hàng cân nhắc không nên ham rẻ để mua phải source code không rõ nguồn gốc và không có support về sau! Xin cám ơn!